Entry 123

Botong Francisco’s Filipino Struggle through History

Another major work of National Artist Carlos “Botong” Francisco is enshrined at the National Museum of Fine Arts.

His opus History of Manila (Kasaysayan ng Maynila), now titled as Filipino Struggle through History  (Pagpupunyagi ng mga Pilipino sa Daloy ng Kasaysayan) is a mural on canvas that chronicles the known historical narrative of the Philippines, particularly of Manila during prehispanic times until the post–Second World War. The major historic events in Manila as depicted in the mural were consequently tied to the national narrative of the country generally because Manila held and holds the seat of power.

The work comprises panels that form the shape of the three planes of a hall. It was originally displayed on the upper walls adjacent to the ceiling of the Bulwagang Katipunan of the Manila City Hall since its creation, and has undergone restoration work since 2013. Now, it decorates the old Senate hall of the former legislative house of the country (which is now the museum) at eye level, making it possible for closer appreciation.

This is an addition to other works by Botong that are in the collection of the National Museum, namely the Introduction of the First Christian Image (1965), First Mass at Limasawa (1965), and the four-panel The Progress of Medicine in the Philippines (1953; originally displayed at the Philippine General Hospital lobby).

This grand work was commissioned by then Manila Mayor Antonio Villegas, and was completed in 1968. Three decades on, the mural was declared a National Cultural Treasure by the National Museum in 1996.

This is considered the last great work of the modernist Botong Francisco who died in 1969.

 

The Manila and Tondo areas had commercial transactions with China.

 

Raja Sulayman resisted the Spanish conquest of Manila in the 1570.

 

The Spanish used the cross and the sword to subdue the people.

 

Miguel Lopez de Legazpi built the new Manila under Imperial Spain.

Continue reading

Advertisements

Entry 122

Ilang Pagmumuni sa Dulang Desaparesidos

Malapit nang maglimang dekada nang magsimula ang isang bangungot sa ating kasaysayan. At hanggang ngayon bumabalik-balik ang bangungot tuwing nakakatulóg ang bayan.

Ang desaparesidos ay mga táong dinakip ng militar at pulis at hindi na nakitang muli. Sila ay ang mga nawawala. Bawat administrasyon mula kay Marcos ay may nakatalang pangalan ng mga táong hindi na nagbalik o nakita.

Iminumulat ng dulang Desaparesidos ang mga mánonoód sa ilang yugto ng ating kasaysayan na pilit ikinukubli, binubura, at pinapalitan sa panahon ng social media at internet. Sa huli, hinahámon ng dula ang mga mánonoód na kumilos at gumawa ng ambag para igiit ang tunay na katarungan at ang kalayaang bumatikos sa mga mali ng pamahalaan.

Ang torture ay isang sandata na nakawawasak ng laman, isipan, at diwa.

Mula sa nobela ni Lualhati Bautista, ang adaptasyong dula ni Guelan Luarca ay nagsisiwalat, sa malikhaing paraan, ng mga hiwatig ng torture. Hiwatig lámang dahil hindi magagaya ang pisikal at espiritwal na sakít na pinagdaanan ng mga biktima ng torture. Naririnig natin ang kuwento ng mga nakaligtas, ngunit paano naman ang tinig ng mga pinatay? Tiyak kong mas mahirap ang kanilang inindá. Paano naman sila na hindi na nakita? Tanging imahinasyon lámang ang mapanghahawakan natin tungkol sa nangyari sa kanila, ngunit imahinasyon na nakasalig sa masakít na katotohanan.

Sa loob ng kilusan ay may pagtatalo at usapin.

Ang kuwento ay tungkol sa pakikibaka sa labas at loob ng kilusan ng mga nagrebelde sa pamahalaan. Sa labas, kaaway nila ang mapanupil na militar; sa loob, kaaway nila ang sarili at ang kultura ng paghihinala at pagtataksil.

Mahirap ang búhay sa kilusan – sila ay nagtitimpi, nagtitiis, nananahimik. Samahán muna bago sarili. May limitasyon ang pag-ibig.

Si Roy ang nagsilbing lider ng kanilang yunit sa kilusan.

Kuwento

Sa unang yugto ni dula, isinalaysay ang paggupò ng pangkat na pinamumunuan ni Roy. Kasama niya sina Laila (Anna), Jinky, Lito, at iba pa. Isinuplong ni Jinky ang pinagtataguan ng pangkat nang mahúli siya, dahilan upang madakip rin ang ibang kasáma sa pangkat. Hinahanap naman ni Laila ang nawawala niyang sanggol, si Malaya, na nauna niyang ipinagkatiwala sa kasámang si Karla na noo’y nagbubuntis. Dinakip si Laila at dumanas ng torture at pananamantala.

Iniwan ni Laila ang anak na sanggol sa isang kasáma upang ipagpatuloy ang pakikipagbaka.

Dalawa ang alalahanin noon ni Karla, ang kanyang dinadalang anak at ang sanggol na si Malaya na ipinagkatiwala sa kanya.

Bilang bahagi ng torture kay Roy, napilitan siyang paslangin din ang kabataang si Lito sa utos ng mga militar. Nang makatakas si Roy sa bilangguan, nagplano siya at mga kasáma sa kilusan na iligpit si Jinky dahil sa pagtataksil at pagsuplong sa kanila. Kalaunan, namuo rin ang pag-ibig sa pagitan nina Roy at Laila, na nakalaya na rin.

Inutusan si Roy na paslangin ang kasámang si Lito, na hanggang kamatayan ay hindi naghinanakit.

Sa ikalawang yugto, inihayag ang bagong pamumuhay ng mag-asawang Roy at Anna (tunay na pangalan ni Laila) kasama ang kanilang tin-edyer at “nagrerebeldeng” anak na si Lorena, habang ipinagpapatúloy ang pagtulong sa mga kapwa biktima ng Batas Militar ng rehimeng Marcos. Pilit na tinutuklas ni Lorena at kaibigang si Emman ang katuturan ng kasaysayan ng kanilang mga magulang na nanggaling sa kilusan. Hinahanap nila ang paglalapat ng halaga at kahulugan ng pakikibaka sa kanilang henerasyon, ngayong nagbago na ang panahon.

Sina Lorena at Emman ay may ibang pananaw tungkol sa nakaraan at sa hinaharap.

Babalik ang isang kabataang babae mula Canada na inaalam ang kanyang nakaraan, ang katotohanan sa kanyang pamilya. Masisiwalat na siya palá ang nawawalang anak ni Anna, si Malaya. Samantala haharapin ng nagbabalik na si Karla at ni Roy ang mga itinatagong lihim. Mabubunyag na ang batang dinala ni Karla sa Canada ay ang Malaya na anak ni Anna; at mabubunyag na pinatay ni Roy ang dalawa sa mga kasáma (Lito at Jinky). Darating din sa kanila ang pagpapatawad.

Inangkin ni Karla si Malaya bilang kanyang sariling anak matapos mamatay ang kanyang sanggol pagkapanganak, na papangalanan niya rin sanang Malaya.

 

Sa pagbubunyag ng lahat, may nakahanda ring pagapatawad.

Pagbubulay

Para masundan ang kanya-kanyang naratibo ng mga tauhan, kailangang pansamantalang tanggapin ang ilang kasinungalingan bilang katotohanan. Sa paglaon ng panahon, saka pa lámang mabubuo ang malawak na katotohanan – ang intensiyon sa bawat kilos, ang sintesis ng mga bersiyon – upang maunawaan ang lahat. Itinuturo nito na hindi lámang sa kasalukuyan natutúkoy ang katotohanan.

Naglabís ang mga militar sa ibinigay na kapangyarihan sa kanila ng estado.

Sinasabi rin na ang anumang malaking adhikain, gaya ng pakikibaka para sa ideal na búhay at pamunuan, ay apektdo ng personal na hangad at pagnanasà. Yamang ang lahat ay binubuo ng mga indibidwal na tao, ang bawat personal na sirkunstansiya ay nakaaambag sa tagumpay at kabiguan ng matatayog na prinsipyo. Sa banta ng torture, ang nais ng katawan ay mabúhay. Maaaring talikuran ng tao ang prinsipyo para sa ginhawang pisikal. At hindi makatwirang basta na lámang paratangang mahina, duwag, o taksil ang isang táong sumuko dahil sa torture. Likas sa tao ang hangaring mabúhay. Ang mahalaga ay paano matutubos ang sarili.

Layon ng dula na marating ang mga kabataan ngayon, na maialis sila sa ilusyon na sapat na ang lahat, na hindi mahalaga ang nakaraan, na mainam ang pagtalikod (paglimot) kaysa pagharap (pag-alaala) sa katotohanan.

Mahalagang maituro sa mga kabataan ang malalagim na nangyari noong Batas Militar.

Sa mundo ng internet at social media, kailangang turuan ang kabataan na hindi lahat ng inihahain ay tinatanggap. Ang pagsasawalang-bahala at kaisipang makasarili (“bahala kayo”, “hindi ko búhay iyan”) ay magiging malaking kasalanan ng henerasyon ngayon.

Marahil ay nagiging manhid na ang marami dahil sa pagiging karaniwan ng kultura ng kabuktutan, korupsiyon, pagsisinungaling, pagpatay, panloloko, at iba pa. Sa halip na bumalikwas, tinatanggap na lang ang mga ito bilang pinakapangkaraniwang bagay.

Ngunit hindi dapat ganito. Hindi kailanman.

Mahalaga ring mailapat sa kasalukuyang kalagayang panlipunan ang mga aral ng nakaraan. Ngayong ibinabanta ng pamahalaan ang pagbabalik ng batas militar, sinusuyo ang militar at kapulisan, pinatatahimik ang mga kritiko, pinapahina at sinisiraan ang oposisyon, lalong dapat gunitain natin ang mga kasalanan ng nakaraang Batas Militar. Nakikita nang maliwanag ang padron: ipinoposisyon ng isang tirano ang sarili bilang tanging makapagsasalba sa bansa gamit ang bakal na kamao, at bilang amang mapagmalasakit. Ngunit ang totoo’y taliwas ang nangyayari.

Sa ikalawang yugto, nagsawalang-bahala si Lorena, samantalang nakilahok si Emman. Maaaring larawan ang kanilang tauhan ng uri ng pag-iisip ng kabataan ngayon. Ngunit sa huli ay darating sa kanila ang pagkaunawa. Kailangan lámang ng panahon. Tungkulin ng nakakaunawa na hubugin sila upang makaunawa rin at mabatid ang totoong kalagayan ng bayan.

Ang panulaan at awit ay mga behikulo upang mapukaw ang damdamin ng mga nagsasawalang-bahala.

May kanya-kanyang katotohanan pang pinaniniwalaan ang bawat isa, gaya ng bersyion ng bawat tauhan sa dula. Darating ang panahon na makikita ng lahat ang mas malaking imahen ng mga pangyayari. Dangan lámang, sana hindi pa hulí ang lahat.

Sa tamang panahon, mabubunyag ang lahat, at kailangan ng tapang upang tanggapin ang mga katotohanan.

Tayong naririto, tungkulin nating hindi mawala ang alaala nilang mga desaparesido. Pareho man o iba ang ating pananaw sa kanilang ipinaglaban, hindi dapat kalimutan ang pagsigaw ng katarungan. Liban dito’y pinapatay natin silang muli.

Nagbabalik ang mga tirano at ipinuprusisyon pa sila bilang tagapagligtas. Nagbabadyang maulit ang mga kasalanan ng nakaraan. Kailan matututo ang mamamayan? Kailan magigising ang bayan sa nagbabadyang malagim na bangungot?

Narito ang ilan pa sa mga larawang kuha mula sa dula:

Ilan sa pangunahing nagsiganap ay sina Chic de Guzman, Brian Sy, Teetin Villanueva,
Crian Arda, Jerome Dawis, at Maxine Ignacio.

Entry 121

Sculpture 14: UPLift

Many were quick to compare the levitating female nude sculpture in UP Diliman as the “female Oblation”. This new addition to the myriad of sculptures and installations that dot the campus was even embroiled in a plagiarism controversy the moment it was unveiled in 2017.

But after the heat had abated and the debate had ceased, the lull that ensued allowed this artistic expression to be perused and appreciated.

Ferdinand Cacnio unveiled his work UPLift in 2017, but the history of its conception dated back to 2008 with a similar yet smaller work UP to You. Almost a decade after, the larger UPLift came to fruition as a project of his college batch mates. He merchandised 50 replicas of the smaller work to raise 60,000 pesos.

UPLift is a figure of a supine, naked female, with outstretched arms on her side, levitating through the support of her long hair. She is rising from a pond into the sky. Her eyes are closed and her countenance seems in a meditation.

This pose has a semblance of the iconic Oblation by Guillermo Tolentino, prompting others to call it the female version. But the sculptor had another concept in mind, that it was a representation of honor and excellence – the motto that the university espouses. Tolentino’s work was about offering the self, thus oblation.

Cacnio said in an interview that the outstretched arms meant opening the arms to knowledge to rise, thus the act of levitating. In his words: “… hindi ka aangat kung hindi naka-spread ang arms mo sa mga itinuturo sa ‘yo.” On the other hand, Tolentino interpreted his work as someone murmuring a prayer, with “outstretched arms, and open hands, with tilted head, closed eyes, and parted lips.”

The highest point in UPLift is her breast, with her torso and legs slightly sloping and her forehead tilted downward. This reminds me of the usual description of a series of mountains for a sleeping maiden. With this pose, the levitation looks natural and aesthetic. The long, unkempt hair is integral to support the body.

The way that Cacnio considered the balancing of the figure and the subtlety of its pose and arrangement show how he blended engineering and art well, as he is both an engineer and an artist.

Below are some of the images I took of UPLift.

UPLift probably cannot rival the Oblation but it hasn’t gone unnoticed as an artistic feature in the campus. With the passing of time, this would gain the admiration and provide inspiration to the members of the UP community.

With a little tiptoe, you can see better her countenance.

As with other sculptures, there are parts of the work that, unfortunately, cannot be held in comfortable full view, like the front part of the torso.

The woman looks like a mestiza to me.

The figure is both passive and active. The seemingly lethargic pose is in contrast with the act of levitation made through the hair.

One thing more, I hope they drain and change the pond (more) often. One time I saw a couple of frogs cuddling in the hair strands of the sculpture. And the pond water looked “not invitingly” green.

 

References:

Zafra, Tricia. “The ‘Female Oblation’: After #UPlift, Ferdie Cacnio Will Continue to Create.” SubSelfie, 26 June 2017. https://subselfie.com/2017/06/26/after-uplift-ferdie-cacnio-will-continue-to-create/

“Family members defend artist of ‘UPlift’ sculpture in UP Diliman.” Interaksyon, 27 June 2017. http://www.interaksyon.com/family-members-defend-artist-of-uplift-sculpture-in-up-diliman/

“‘Female Oblation’ sculptor fends off plagiarism accusations.” ABS-CBN News, 25 June 2017. http://news.abs-cbn.com/news/06/25/17/female-oblation-sculptor-fends-off-plagiarism-accusations

Entry 120

Sinehan

Naaalaala ko noong kabataan ko, dekaka ’90, mayroong tatlong sinehan sa aming bayan. Halos magkakalapit lang sila, nasa magkakatabing bloke sa poblasyon malapit sa palengke. Hindi pa masyadong uso noon ang video rental at VHS.

Kung tama ang pagkakatanda ko, Star Vision at Maresca 1 and 2 ang pangalan ng mga sinehan. Sa Star Vision at Maresca 2 pa lang ako nakakapanood. Kilalá kasi ang Maresca 1 sa pagpapalabas ng “alam mo na”.

Dati, wala pang billboard at tarpaulin, kaya para makapagpatalastas ang mga sinehan, nagpapapinta sila sa mga artesano ng malalaking kopya ng nakalarawan sa poster. Nakapinta ang mga mga nakapose na artista o ang kanilang mukha sa kambas na nakakalat sa ilang panulukan ng bayan. Yaong iba, yung pamagat na lang ng pelikula ang nakalagay. Baká nagtitipid ang sinehan.

Pinagtatawanan ko pa nga ang nakapinta kung hindi kamukha ng artista o nakakatawa ang pagkakayari. Pero mahirap din siguro gawin iyon. Halos miyural na ang lawak at laki ng iba. Inisip kayâ ng mga tagapinta na maging alagad ng sining? Na hindi komersiyal na pagpipinta na lámang ang gawin?

Laging huli nang ilang linggo ang pinapalabas sa sinehan sa amin kompara sa Maynila. Marahil hinihintay pang makarating ang rolyo ng pelikula pagkatapos pagsawaang panoorin sa malalaking lungsod.

Tanda ko noong pinanood ko ang Titanic noong 1997. Lampas tatlong oras. Pumasok ako sa sinehan na nagtatago na sina Jack at Rose at nagniniig. Inabutan ko na ang di-masayang bahagi ng pelikula, kung kailan palubog na ang barko. Hindi ko naman iyon ipinag-alala dahil maaari ko namang ulitin sa umpisa. Hindi pa kasi noon pinalalabas pag natapos ang pelikula. Maghihintay lang ako nang ilang sandali habang pinapaikot ang disco ball sa mataas na kisame.

Kapag kasama ko ang nanay ko noon, sa balkonahe kami lagi nanonood. Mas mahal yata doon. Pero naranasan ko rin naman sa orkestra, di ko lang matandaan kung gaano kadalas.

Para sa akin, nakapagdudulot ng ilusyon ang sinehan. Minsan ko itong napagtanto nang pumunta ako sa CR na may bintana. “Maliwanag pa pala sa labas,” ang sabi ko sa sarili. Sa dilim kasi sa sinehan, nawawala ka sa takbo ng oras. Para bang may sariling mundo at galaw ng panahon sa loob.

Ngunit lumipas na rin ang panahon ng mga stand-alone na sinehan. Hindi na sila mararangyang lugar na pinagtitipunan ng mga táong naroroon upang sama-sámang manood ng palabas. (Maging ito ay hindi ko na inabutan.)

Naging ukayán na at department store (yata) ang mga binanggit kong sinehan.

Entry 119

Hanggang Dito

Sa tingin ko hanggang dito na lang
Tayong magsasáma
Sa haba ng nilakbay natin
Alam kong hahantong din
Tayo dito kalaunan
Matatapos din ang mga usapan
Halakhak at sigawan
Hanggang dito sa puntong ito
Ang lahat ay magiging
Alaala na lámang
Mga abstraktong imahen at pakiramdam

Alam kong hanggang dito na lang
Na tutuloy ka sa kanan
At ako sa kaliwa
Habang lumaláon ay
Nagsasanga pa ang mga daan
Papalayo nang papalayo
Sa ating pinagsamahang landas
Hindi na mangyayaring muli
Ang usapan, halakhak, at sigawan

Tanggap kong hanggang doon na lang
At lilingunin ko
Ang ating pinanggalingan
Subalit hindi ko na matatanaw
Hindi dahil malayo o natatakpanan
Kundi pinapalabò
Ng salamin kong namantsahan
Ng natuyo kong luha

Sakaling magkrus muli ang ating landas …
Hindi ko alam

 

2018.07.16
Makati

Entry 118

Ilang Pagmumunì sa Lysistrata ng Bakwit

Ang Lysistrata ay dulang isinulat ng Griegong si Aristophanes higit dalawang milenyo na ang nakararaan. Tungkol ito sa pagkakaisa ng kababaihan ng Atenas at Esparta sa pangunguna ni Lysistrata na pigilan ang mga sarili na makipagniig sa kanilang mga asawa hanggang hindi nagkakaroon ng sunduang pangkapayapaan upang wakasan ang Digmaang Peloponeso.

Ang ganitong banghay ang ginawan ng adaptasyon ng Tanghalang Ateneo sa Lysistrata ng Bakwit, na ginawang backstory and nakaraang digmaan sa Marawi. Sa halip na acropolis, ang bakwit (evacuation center) ang naging tagpo ng dula. Sa halip na Atenas at Esparta, ang mga armadong angkan ng Lagutin at Taguilid ang naglalabang puwersa. Malakas ang impluwensiya ng mga angkan sa bahaging ito ng Mindanao.

Nag-alyansa sina Lotlot, kapitana ng mga Taguilid, at Lysistrata, kapitana ng mga Lagutin, upang matigil na ang digmaan sa pagitan ng kanilang mga angkan.

Itinanyag ng dula ang usaping pangkasarian. Ipinapakita rito ang punto de bista ng kababaihan upang tuluyang wakasan ang digmaan. Kung sa paningin ng kalalakihan ay makakamtan ang kapayapaan sa pamamagitan ng pagkagapi ng kabilang grupo, iba ang paraan ng kababaihan. Hindi nila alintana ang pagkakaiba ng kanilang mga angkan, at piniling magkaisang mag-usap at magkaunawaan. Ang kanilang solusyon, bagaman hindi kumbensiyonal, ay isang bagay na nasa lébel ng paghahangad panlamán – ang hindi pakikipagsiping sa kanilang asawa hanggang walang kasunduang pangkapayapaan (hindi tigil-putukan lámang).

Nababahala ang mga sundalo dahil hindi na pumapayag ang kanilang asawa na makipagsiping.

Maaaring malayò ito sa katotohanan ngunit ipinapabatid nito na may ibang solusyon bukod sa armadong tunggalian. May salik ang personal na paghahangad (gaya ng pagtatalik, relasyon, at iba pa) sa desisyon ng tao. Anupaman ang malaking hangarin (kapayapaan,  pag-ibig sa bansa, &c), hindi maiaalis ang personal na kalagayan ng isang tao upang patuloy na suportahan o tuluyang iwanan isang hangarin. May ilang kababaihan sa dula na nais nang bumalik sa kanilang asawa dahil hindi na rin nila mapigil ang sariling pagnanasà. Ang pag-una sa “sarili” kaysa hangarin ng kolektibong sumpaan ay dili iba’t dulot ng pansarili o makasariling dahilan. Malaking salik ang personal na saloobin ng mga indibidwal upang magtagumpay o magapî ang isang pinaglalaban.

Nanumpa ang kababaihan mula sa dalawang angkan.

Ipinakita ito sa isang tagpo kung saan hindi na makapagpigil ang dalawang tauhan (Mayet at Carding), ngunit nanaig pa rin sa babae na sundin ang sumpaan nilang kababaihan na ipagkait ang “kaligayahan” sa lalaki. Sa ganito nanindigan si Mayet.

Sandaling nagniig ang mag-asawang Mayet at Carding ngunit nakapagpigil ang babae.

Naging matalino rin si Lysistrata upang huwag magpadala sa tusong alok ng Vice Mayor na ipagkanulo si Lotlot, ang kapitana ng angkan ng Taguilid, kapalit ng mga pabor. Sa ganito nanindigan si Lysistrata.

Continue reading

Entry 117

The Other

I am the other
who thought to be one with you;
but only on the superficial,
a companion to fill your voids.

I am a satellite
that orbits around you;
yet your gravity is not enough
to pull me into your core.

I am without a name
or a label;
a crude vessel
used at your convenience.

I am not one of you
not one with you
not one in you
not one like you
not one for you.

2018.03.16