Entry 128

Musings on Floy Quintos’s Laro

★★★★★

I read the script of a play as part of a collection of works. The image of the book cover was a blurred menagerie of sensual men in dark red lighting sharing the same bed, suggesting an orgy of some sort. The book provided select performance photos but I could only imagine how it was actually staged. Five years later, a purple poster popped in my Facebook news feed and I instantly recognized the title. I had to see it, finally.

For many, the gay community is a burst of colour. Funny, drag, camp, bold, intellectual, gym-built, provoking, you name it. Now the talk of equality, acceptance, tolerance, and marriage has surfaced more evidently. But I also see the opposite side – the mystery, struggle, torment, and uncertainty. Such dimensions compose the general life of gay people in most part of the world.

Manggagamit assuages Drag Queen.

The play Laro by Floy Quintos was adapted from Arthur Schnitzler’s La Ronde (or Reigen in German) seeks to unravel the Filipino gay reality, and ultimately bares the struggles within and without. The sexual themes are integral, as any human necessity, but I see the play in its entirety as a struggle for power and domination over the other. The gay community is also mired in different intentions or, should I say, schools of thought.

Gone are the days that gay people are defined by those who cross-dress, those who work in salons, those who are blabbermouth, those who flourish in campy extravagant. The spectrum has widen and we see different hues and shades. The adaptation tries to show a representative of that spectrum in its ten characters.

Ideal Lover disdains banality.

Continue reading

Advertisements

Entry 127

The Kundiman Party as a Prophecy

★★★★★

In a time of heightened online activity but passivity in actual and real engagement, how do you incite the people to act?

Playwright Floy Quintos chooses to rethink the kundiman, the classic Tagalog art song, and presents it as a song of protest, persuading the viewers to ponder on the romance and symbols of the lyrics to make them significant in our times.

The reprise run of The Kundiman Party at the PETA Theatre Centre (the first in 2018 as a university production) opens the play to a wider audience, tapping the middle class and millennials.

The story is set in the home of Maestra Adela (Shamaine Centenera-Buencamino), a retired opera singer, as she teaches the eager music student Antoinette (Miah Canton) the art of kundiman singing. They are joined by the three society-concerned, rally-going titas of Manila – Mitch, Helen, and Mayen (Missy Maramara alternating with Jenny Jamora, Stella Cañete-Mendoza, and Frances Maki-Ignacio). Soon they meet Bobby (Boo Gabunada), the social media specialist lover of Antoinette and who is later revealed to be the youngest son of a senator. With Bobby convincing the apolitical Adela, they produce socmed videos about kundiman highlighted with social issues of the day (ranging from extrajudicial killings to Chinese incursions). As their campaign becomes popular, Senator Juancho (Nonie Buencamino) drops by and coaxes Bobby of a better life assuring that he keeps his ideals. Bobby now decides what to become of his little project.

Adela with the society-concerned Titas: Mitch, Helen, and Mayen

Adela during her interview with Bobby

Songs

Though not a musical, the play extensively used many notable kundiman songs like “Pakiusap”, “Bituing Marikit”, and “Kundiman ng Luha” which all celebrate the suitor wooing the beloved. In the second half of the play, Quintos craftily contextualizes other kundiman songs with pressing political issues, giving them alternative sense. The songs are highly reinterpreted that the great kundiman musicians Nicanor Abelardo and Francisco Santiago would have been amused at the thought, and lyricist Jose Corazon de Jesus would have been delighted because of his nationalist stance.

Antoinette and Ludwig

Originally a song of a forlorn lover, “Nasaan Ka, Irog?” becomes an emotional plea to a loved one lost to extrajudicial killing. “Pilipinas Kong Mahal” tells the citizens to love the country even more than ever. And “Mutya ng Pasig”, once a song of the muse of the river, is construed as a call to fight against Chinese incursions into our waters, islands, and even labour resources.

Also interesting to note is how the first act ended with the piano introduction of the kundiman “Pahimakas”, which sets the funereal mood (after one is revealed to have been executed). And the second act starts with, I later learned upon reading a newspaper column, F. Chopin’s “Revolutionary Étude”. These choices are not mere coincidences or are taken for artistic references. These deliberately tell a path. After the mourning comes the movement, the action.

Melissa performing “Mutya ng Pasig”

Audience

The setting, Adela’s living room, exudes things middle class – a large portrait, opera posters, stained glass windows, antique religious figures, flower vases, wine bottles, capiz chandelier, and a grand piano. All the comfort for a grand dame who used to be a recipient of the patronage of Imelda Marcos. Such is a sight that middle class viewers – the intended audience – are familiar with.

Continue reading

Entry 126

Ilang Pagmumuni sa Nana Rosa

★★★★☆

Kung ano ang wari natin sa nakaraan ay siya ring ating turing sa kasalukuyan at sa hinaharap. Magpapaulit-ulit lámang ang mga pagkakamali kung hindi natin magagawang tanggapin ang katotohanan at matuto rito.

Sa mga aporismong ito binulay ko ang dulang Nana Rosa ng UP Playwrights’ Theatre (UPPT). Masyadong masakit na pánoorín ang dula. Masakit dahil mahirap tanggapin. Hindi lang kurot sa damdamin kundi dagok at sampal sa pagka-Pilipino, sa pagkatao.

Ang Nana Rosa ay tungkol kay Maria Rosa Henson, ang matapang na babae na unang nagsiwalat na siya ay ginawang comfort woman ng mga sundalong Japon noong digmaan. Yamang siya ang una, siya rin ang nagbigay-inspirasyon sa marami pang lola na magsalaysay rin ng kanilang paghihirap.

Nagpasya si Nana Rosa na isalaysay ang kanyang kasaysayan matapos marinig ang panawagan ng Task Force on Filipino Comfort Women sa radyo.

Pakikipagbaka

Bago ang kanyang pagbubunyag ng lihim sa publiko, una niyang kailangang bakáhin ang sarili at makipagkitang muli sa mga multo ng nakaraan. Noon, pinakinggan niya ang payo ng ina na panatilihing lihim ang kanyang sinapit dahil sa kahihiyan. Itong kahihiyan ay isang likha ng lipunan upang panatilihin ang karangalan ng pamilya kapalit ng karangalang indibidwal. Sa kanyang pagtanda, kinailangan niyang gapiin ito.

At nang mapagtagumpayan na ni Nana Rosa ang paglaban sa kanyang sarili, hindi masigábong suporta ang kanyang tinanggap sa kalakhang lipunan kundi pagtanggi at pag-aalinlangan. Tila nasa kultura na natin ang pananahimik. Kung sino ang bumasag sa pananahimik na ito ay babansagang nalilihis at siyang mali. Sa ating bansa, ang biktima ay ginagawang masamâ. Siya ay nagiging salarin.

Marahil ang pinakamasakit sa sinapit ng sinumang comfort woman na nagbunyag ng kanyang nakaraan ay ang hindi siya paniwalaan. Higit pa ito sa abusong pisikal na kanyang pinagdaanan. Sari-sari ang ipinukol sa kanila – na hanap lámang nila ay kompensasyon mula sa bansang Japon, na sinisira nila ang gumaganda nang ugnayan ng Filipinas at Japon, na mapagkatha sila ng mga kuwento, na mga sinungaling sila, at iba pa.

Kailangang haraping muli ni Nana Rosa ang kanyang dáting sarili upang matanggap din ang buong pagkatao.

Ano ba ang kailangan ng mga lolang ito? Hindi salapi gaya ng ipinupukol sa kanila, kundi ang tamang pagkilala sa kanilang sinapit – upang hindi sila malimot. Ipinaglalaban nilang maituro sa kabataan at mamamayan ang kanilang kolektibong katotohanan. Sapagkat darating ang panahon na magpapahinga na sila sa mundo; at mahalagang maingatan natin ang mga naratibo ng kahirapan tuwing may digmaan. Kapag may digmaan, nangyayari pa rin ang karahasang seksuwal, dahil ginagamit itong sandata upang tanggalan ng dignidad at alipustain ang mga mamamayan. Sa pamamagitan ng mga lolang ito, pinatotohanan nila ang dimarim ng digmaan. Sa digmaan, hindi lámang búhay ang pinapaslang kundi maging ang dignidad at pagkatao.

Digmaan bilang Machismo

Ang digmaan ay rurok ng machismo. Lahat ng paggigiit ng pagkalalaki ay nahahayag sa isang digmaan: agresyon, pananaig, kapangyarihan, at karahasan. Ang panggagahasà ay nangyayari bilang pananaig sa kahinaang pisikal ng biktima. Ang mga comfort woman bilang paraúsan ng mga sundalong hayok sa kanilang pagkalalaki ang tumanggap ng kalupitan ng machismo.

Continue reading

Entry 125

Aking Buwan

Nagtagpo ang mga mata natin
Nang tiningala kita
At niyukod mo ako

Ilan bang hamak na tulad ko
Ang nakita mong naglalagalag?

Taglay mo ang tanglaw na hindi mo pag-aari
Isang buwan ng pansamantalang luwalhati
Ngunit ninanasà kita tuwing gabí
Sapagkat hinihiram ko ang maputla mong liwanag
Upang kuminang din ako sa daigdig
At ang anino ko’y malusaw sa kadiliman

Masasaksihan mo ang aking kamatayan
Sa kagubatan ng pagkukunwâ
Inaasam ko ang gabing yaon!

Oo, papanaw ako sa gabi, aking buwan
Nang makita mo paano ang marahan kong paghinga
Ay tuluyang malagot

2019.03.06 trans

Entry 124

My Moon

Our eyes meet
When I look up to you
And you look down on me

How many wretched like me
Have you seen roaming?

You possess a light not of your own
A moon of temporary glory
Yet I yearn for you every night
For I borrow your faint illumination
So I can glisten here on earth
And my shadow can fade into the darkness

You will witness my death
In the forest of pretensions
How I wish for that night!

Yes, I will die at night, my moon
So you can see my paced breathing
Coming to a halt

2019.01.28, 02.28, No. 10

 

Entry 123

Botong Francisco’s Filipino Struggle through History

Another major work of National Artist Carlos “Botong” Francisco is enshrined at the National Museum of Fine Arts.

His opus History of Manila (Kasaysayan ng Maynila), now titled as Filipino Struggle through History  (Pagpupunyagi ng mga Pilipino sa Daloy ng Kasaysayan) is a mural on canvas that chronicles the known historical narrative of the Philippines, particularly of Manila during prehispanic times until the post–Second World War. The major historic events in Manila as depicted in the mural were consequently tied to the national narrative of the country generally because Manila held and holds the seat of power.

The work comprises panels that form the shape of the three planes of a hall. It was originally displayed on the upper walls adjacent to the ceiling of the Bulwagang Katipunan of the Manila City Hall since its creation, and has undergone restoration work since 2013. Now, it decorates the old Senate hall of the former legislative house of the country (which is now the museum) at eye level, making it possible for closer appreciation.

This is an addition to other works by Botong that are in the collection of the National Museum, namely the Introduction of the First Christian Image (1965), First Mass at Limasawa (1965), and the four-panel The Progress of Medicine in the Philippines (1953; originally displayed at the Philippine General Hospital lobby).

This grand work was commissioned by then Manila Mayor Antonio Villegas, and was completed in 1968. Three decades on, the mural was declared a National Cultural Treasure by the National Museum in 1996.

This is considered the last great work of the modernist Botong Francisco who died in 1969.

 

The Manila and Tondo areas had commercial transactions with China.

 

Raja Sulayman resisted the Spanish conquest of Manila in the 1570.

 

The Spanish used the cross and the sword to subdue the people.

 

Miguel Lopez de Legazpi built the new Manila under Imperial Spain.

Continue reading

Entry 122

Ilang Pagmumuni sa Dulang Desaparesidos

★★★★★

Malapit nang maglimang dekada nang magsimula ang isang bangungot sa ating kasaysayan. At hanggang ngayon bumabalik-balik ang bangungot tuwing nakakatulóg ang bayan.

Ang desaparesidos ay mga táong dinakip ng militar at pulis at hindi na nakitang muli. Sila ay ang mga nawawala. Bawat administrasyon mula kay Marcos ay may nakatalang pangalan ng mga táong hindi na nagbalik o nakita.

Iminumulat ng dulang Desaparesidos ang mga mánonoód sa ilang yugto ng ating kasaysayan na pilit ikinukubli, binubura, at pinapalitan sa panahon ng social media at internet. Sa huli, hinahámon ng dula ang mga mánonoód na kumilos at gumawa ng ambag para igiit ang tunay na katarungan at ang kalayaang bumatikos sa mga mali ng pamahalaan.

Ang torture ay isang sandata na nakawawasak ng laman, isipan, at diwa.

Mula sa nobela ni Lualhati Bautista, ang adaptasyong dula ni Guelan Luarca ay nagsisiwalat, sa malikhaing paraan, ng mga hiwatig ng torture. Hiwatig lámang dahil hindi magagaya ang pisikal at espiritwal na sakít na pinagdaanan ng mga biktima ng torture. Naririnig natin ang kuwento ng mga nakaligtas, ngunit paano naman ang tinig ng mga pinatay? Tiyak kong mas mahirap ang kanilang inindá. Paano naman sila na hindi na nakita? Tanging imahinasyon lámang ang mapanghahawakan natin tungkol sa nangyari sa kanila, ngunit imahinasyon na nakasalig sa masakít na katotohanan.

Sa loob ng kilusan ay may pagtatalo at usapin.

Ang kuwento ay tungkol sa pakikibaka sa labas at loob ng kilusan ng mga nagrebelde sa pamahalaan. Sa labas, kaaway nila ang mapanupil na militar; sa loob, kaaway nila ang sarili at ang kultura ng paghihinala at pagtataksil.

Mahirap ang búhay sa kilusan – sila ay nagtitimpi, nagtitiis, nananahimik. Samahán muna bago sarili. May limitasyon ang pag-ibig.

Si Roy ang nagsilbing lider ng kanilang yunit sa kilusan.

Kuwento

Sa unang yugto ni dula, isinalaysay ang paggupò ng pangkat na pinamumunuan ni Roy. Kasama niya sina Laila (Anna), Jinky, Lito, at iba pa. Isinuplong ni Jinky ang pinagtataguan ng pangkat nang mahúli siya, dahilan upang madakip rin ang ibang kasáma sa pangkat. Hinahanap naman ni Laila ang nawawala niyang sanggol, si Malaya, na nauna niyang ipinagkatiwala sa kasámang si Karla na noo’y nagbubuntis. Dinakip si Laila at dumanas ng torture at pananamantala.

Iniwan ni Laila ang anak na sanggol sa isang kasáma upang ipagpatuloy ang pakikipagbaka.

Dalawa ang alalahanin noon ni Karla, ang kanyang dinadalang anak at ang sanggol na si Malaya na ipinagkatiwala sa kanya.

Bilang bahagi ng torture kay Roy, napilitan siyang paslangin din ang kabataang si Lito sa utos ng mga militar. Nang makatakas si Roy sa bilangguan, nagplano siya at mga kasáma sa kilusan na iligpit si Jinky dahil sa pagtataksil at pagsuplong sa kanila. Kalaunan, namuo rin ang pag-ibig sa pagitan nina Roy at Laila, na nakalaya na rin.

Inutusan si Roy na paslangin ang kasámang si Lito, na hanggang kamatayan ay hindi naghinanakit.

Sa ikalawang yugto, inihayag ang bagong pamumuhay ng mag-asawang Roy at Anna (tunay na pangalan ni Laila) kasama ang kanilang tin-edyer at “nagrerebeldeng” anak na si Lorena, habang ipinagpapatúloy ang pagtulong sa mga kapwa biktima ng Batas Militar ng rehimeng Marcos. Pilit na tinutuklas ni Lorena at kaibigang si Emman ang katuturan ng kasaysayan ng kanilang mga magulang na nanggaling sa kilusan. Hinahanap nila ang paglalapat ng halaga at kahulugan ng pakikibaka sa kanilang henerasyon, ngayong nagbago na ang panahon.

Sina Lorena at Emman ay may ibang pananaw tungkol sa nakaraan at sa hinaharap.

Babalik ang isang kabataang babae mula Canada na inaalam ang kanyang nakaraan, ang katotohanan sa kanyang pamilya. Masisiwalat na siya palá ang nawawalang anak ni Anna, si Malaya. Samantala haharapin ng nagbabalik na si Karla at ni Roy ang mga itinatagong lihim. Mabubunyag na ang batang dinala ni Karla sa Canada ay ang Malaya na anak ni Anna; at mabubunyag na pinatay ni Roy ang dalawa sa mga kasáma (Lito at Jinky). Darating din sa kanila ang pagpapatawad.

Inangkin ni Karla si Malaya bilang kanyang sariling anak matapos mamatay ang kanyang sanggol pagkapanganak, na papangalanan niya rin sanang Malaya.

Sa pagbubunyag ng lahat, may nakahanda ring pagapatawad.

Pagbubulay

Para masundan ang kanya-kanyang naratibo ng mga tauhan, kailangang pansamantalang tanggapin ang ilang kasinungalingan bilang katotohanan. Sa paglaon ng panahon, saka pa lámang mabubuo ang malawak na katotohanan – ang intensiyon sa bawat kilos, ang sintesis ng mga bersiyon – upang maunawaan ang lahat. Itinuturo nito na hindi lámang sa kasalukuyan natutúkoy ang katotohanan.

Naglabís ang mga militar sa ibinigay na kapangyarihan sa kanila ng estado.

Sinasabi rin na ang anumang malaking adhikain, gaya ng pakikibaka para sa ideal na búhay at pamunuan, ay apektdo ng personal na hangad at pagnanasà. Yamang ang lahat ay binubuo ng mga indibidwal na tao, ang bawat personal na sirkunstansiya ay nakaaambag sa tagumpay at kabiguan ng matatayog na prinsipyo. Sa banta ng torture, ang nais ng katawan ay mabúhay. Maaaring talikuran ng tao ang prinsipyo para sa ginhawang pisikal. At hindi makatwirang basta na lámang paratangang mahina, duwag, o taksil ang isang táong sumuko dahil sa torture. Likas sa tao ang hangaring mabúhay. Ang mahalaga ay paano matutubos ang sarili.

Continue reading